Engeland

De Engelse Precancels                                                           F. Blom

Dit artikel is geplaatst geweest in PO & PO 1971, pagina 141 – 145.


Precancels de Engelse voorafstempelingen

F. Blom

Het lag eerst in het voornemen onder deze titel een opsomming te geven van de verschillende vormen van voorafstempeling in de Europeese en Buiten-Europeese landen. Om twee redenen werd hier van afgezien.

Ten eerste zou de toegestane plaatsruimte niet toereikend geweest zijn om een enigszins compleet beeld te geven. Op de tweede plaats verschillen de opvattingen over de voorafstempeling in de diverse landen zozeer, dat deze eigenlijk eerst bekend gemaakt zouden moeten worden.

Bijna alle buitenlandse verenigingen van verzamelaars van voorafstempelingen hebben haar houding in deze bepaald of van een aan de hand van een uitspraak of publicatie van een hunner prominente leden vastgestelde zienswijze afgeleid.

Verder is mij het standpunt van de sinds kort opgerichte Nederlandse studiegroep voorafstempelingen niet bekend. Om deze (te vormen) mening niet te doorkruisen of te beïnvloeden, is de keus gevallen op de Engelse voorafstempelingen.

Bijna ieder kent de Amerikaanse-Be1gische-Franse en Canadese voorafstempelingen; in het algemeen de typografische voorafstempeling. Alleen de geïnteresseerde weet, dat er in. deze landen voorlopers zijn geweest en dat hiernaast ook in veel andere landen voorafgestempeld werd met het normale dagtekeningstempel of met speciale stempels. Dat was ook in Engeland het geval.

Toen het drukwerktarief van one pence per 4 ozs (daterend van 30 juni 1855) in 1810, weliswaar niet werd verlaagd, maar er wel andere maatstaven – half pence per 2 ozs – werden aangelegd, verschenen ook de d kruisbandjes. Grootverbruikers konden deze zo werd tevens bepaald – laten -voorafstempelen 

Aan de Times en The Stamford Mercury werd zelfs toegestaan om onder een zelf aangebracht speciaal stempel hun nieuwsbladen te verzenden. Hiernaast maakte men gebruik van een groot aantal stempels: New Paper Branch al dan niet in de afkorting: N. P. B. Hoe meer de toezending per post van de nieuwsbladen toenam, des te meer speciale stempels kwamen in gebruik.

Bedroeg de omzet van per post verzonden couranten vlak v66r de tariefsregulatie van 1870 bijna 70. 000. 000 stuks, in 1871 (het jaar waarin de wijziging volledig werkte) was deze opgelopen tot 103.000. 000 stuks per jaar.

Tussen 1872 /76 was het aantal gemiddeld: 117. 000. 000

Tussen 1882/87 was het aantal gemiddeld: 145. 000. 000

Tussen 1892/97 was het aantal gemiddeld: 156. 000. 000 En in 1910 groeide dit uit tot 197. 000. 000 stuks.

Een belangrijk deel van de couranten werd onder de van zegelbeeld voorziene kruisbandjes verzonden. Frankering met (los) zegel op eigen bandjes was ook toegestaan.

De verzending van couranten/drukwerken/boekwerken onder voorafgestempelde bandjes was aan een vergunning onderworpen. Er werd zelfs nauwkeurig toezicht op uitgeoefend. Toch ging men nog tot een bepaalde contrôlemaatregel over.

Als men geen gebruik maakte van een datumstempel, bracht men in het stempel één van de letters van het alfabet aan, eventueel ook nog een nummer. Deze letters werden willekeurig gekozen: dus niet op Dinsdag f7 jan. 1873 een A en op Woensdag 8 jan. een B. Dat kon net zo goed een F. K. of P. zijn. Vooruit was dus niet bekend, welke letter op een bepaàlde dag zou worden gebezigd. De lust tot fraude, zo deze er was, zal dat zeker bekoeld hebben.

In tegenstelling tot Nederland, waar het voorafstempelen van de naar het buitenland te verzenden stukken niet was toegestaan, – de voorafgestempelde bij frankering van N. R. C. en Handelsblad werd oogluikend toegelaten, – en de tarieven daarvoor ook anders lagen – had Engeland door het grote koloniale bezit hierin een enorm afzetgebied.

Voor drukwerken, die “buitengaats” gingen, gebruikten de kantoren, die met de expeditie belast waren, dan ook speciale stempels met F. B. (Foreign Branch) en later F. S.

(Foreign Section). Bovendien werden in die stempels, naast deze letters, soms nog aanwijzingen (middels een nummer) opgenomen betrekking hebbend op de tijd van de verzending en de te volgen route.

De variatie in stempels, ook met aanwijzing betreffende het kantoor van gebruik, is zo groot, dat een opsomming laat staan een aan completie grenzende publicatie – niet kan plaats vinden. Toch wordt een richtlijn gewenst geacht. Daarom zal aan de hand van enkele afbeeldingen 1) een indruk worden gegeven, waar Uw aandacht op gericht moet zijn.

1) ontleend aan British Postmarks, P. C. Alcook en F. C. Holland 1960 142

Laten wij een principiële stellingname ten aanzien van de voorafstempeling buiten beschouwing, dan dient allereerst de aandacht te worden gevestigd op de courantenbedrijven, die eigen stempels mochten gebruiken, zoals reeds gemeld, : de Times en The Stamford Mercury, van welke laatste hiernaast een afbeelding (afb. 1) is gegeven.

De Times gebruikte een rechthoekig vignet, waarop een eivormig balkenstempel met nummer werd afgedrukt.

Voor de N. P. B. werden tussen 1870-1945 zoveel verschillende stempels gebezigd alleen in Londen meer dan 100 variaties, afgezien van de letters van het alfabet en de cijfers 1-12 (soms zelfs tot 50) – dat hier met enkele voorbeelden zal moeten worden volstaan.

Een markant stempels, gebruikt tussen 1810-1890, is de met vier naar alle windrichtingen gestoken bazuinen (afb. 2) waannee zowel de post als ook de nieuwsverspreiding werd gesymboliseerd.

Een op het Maltheser kruis gelijkend stempel vond toepassing van 1870-1895 (afba 3)

Naast de zogenaamde “killers” (stempels zonder exacte datumaanduiding) gebruikte men van 1810 tot rond de eeuwwisseling een rechthoekig model, dat daarna ook in ronde vorm (afb. 4) uitkwam.

143

De stempels F. B. en later F. S. , waarover al eerder gerept, werden, naar gelang de gevQ1gde methodes bij de voorafstempeling gebruikt Er waren namelijk twee wijzen van verzending:

  1. Het personeel van de post stempelde de door de uitgevers reeds voorgesorteerde post op het postkantoor, respectievelijk op het kantoor van expeditie af en expediëerde deze stukken tenslotte naar de aanlegplaatsen der boten.
  2. de uitgevers, die vergunning hadden om voorafgestempelde postwaarden te gebruiken, expediëerden direkt naar de afleplaatsen der boten.

In beide gevallen werden vaak stempels gebruikt met en zonder cijfer. Met dit cijfer werd de route aangeduid. (afb. 5 en 6)

Enkele firrna’s kregen toestemming om voor hun drukwerken eigen• stempels te laten veryaardigen o. a. N. H. Smith and Sons (1865) en Harry S. King and Co (1880), die respectievelijk de stempels, afgebeeld onder en 8, hebben gebruikt.

144

Van de Londense stempels is de “Windmill” (in gebmik vanaf 1870) zeer populair.

Zij komt in verschillende variaties voor (datum boven/onder, met een verschillend aantal stralen enz.). (Afb. 9)

Zij komt in verschillende variaties voor (datum boven/onder, met een verschillend aantal stralen enz.). (Afb. 9)

Slechts weinig kantoren in de provincie gebruiken speciale stempels voor de N. P. B.

Glasgow was hierbij één van de opvallendste door het van een liggend ovaal stempel, veelal “lepel” (Spoon) genoemd. (afb. 10) Ik hoop, dat het signaleren van deze voorafstempelingen, zowel de Engeland- als de precancelverzamelaars van dit interessante gebied mag aanzetten.


© Studiegroep voorafstempelingen 2020